Một bể thủy sinh đẹp không chỉ nhờ cây xanh và những chú cá rực rỡ ở tầng nước giữa, mà còn nhờ nền đáy và thành bể luôn sạch sẽ. Để đỡ tốn công dọn dẹp, nhiều người chơi cá cảnh đã chọn nuôi thêm cá dọn bể bé — những loài cá nhỏ chuyên ăn thức ăn thừa, rong rêu và lá cây mục dưới đáy bể. Cá dọn bể không phải tên một loài duy nhất, mà là tên gọi chung của các loài cá có tập tính kiếm ăn ở tầng đáy.
Liệu có nên thả cá dọn bể vào bể thủy sinh nhỏ hay không?
Cá dọn bể vừa làm đẹp bể cá, vừa giúp bạn dọn sạch môi trường nước trong bể cảnh. Chúng xử lý thức ăn thừa, rong rêu có hại, lá cây mục hay xác động vật chết trong bể thủy sinh hiệu quả, nhờ đó việc vệ sinh bể diễn ra tự nhiên và ít tốn kém.
Bể thủy sinh khác các bể nuôi cá cảnh khác ở chỗ có phần nền đáy và cây thủy sinh, thường dùng để nuôi những loài cá nhỏ. Vì vậy, khi chọn cá dọn bể cho bể thủy sinh bé, nên chọn những loài không sục nền đáy, không phá hoại cây thủy sinh, không tranh giành thức ăn với cá khác, và không mút nhớt hay rỉa vây cá khác trong bể.
Các loại cá dọn bể bé phù hợp với bể nhỏ
Cá chuột
Cá chuột có ngoại hình khá đáng yêu với nhiều màu sắc, nổi bật nhất là bộ râu rất đẹp, nên được nhiều người chọn nuôi dọn bể thủy sinh. Cá chuột dọn bể chủ yếu bằng cách ăn thức ăn thừa của cá cảnh. Nhiều người nhầm tưởng cá chuột ăn phân cá, nhưng thực tế chúng chỉ gặm nhấm vì tưởng đó là thức ăn, vô tình cắn nhỏ phân cá ra, giúp bộ lọc dễ xử lý hơn.
Cá chuột khá nghịch ngợm, vì vậy những bể trải phân nền và có cây bò nền không nên thả cá chuột, vì tập tính dũi nền của chúng sẽ làm đục nước và bung cây. Loài cá này chỉ thực sự hữu ích ở những bể trơn, nền cát hoặc nền sỏi. Các dòng cá chuột phổ biến gồm cafe, trắng albino, trân châu, green, pigmy, bông, muối tiêu, sao.
Cá bống vàng
Cá bống vàng là loài cá dọn bể được nhiều người ưa chuộng. Chúng sinh sống chủ yếu ở tầng nước giữa và tầng đáy, thích hợp nuôi trong bể cá trơn với nền sỏi và đá. Đây là giống cá khá nhát nên có thể chung sống hòa bình với nhiều loài cá cảnh khác. Cá bống dọn bể ăn rêu dính trên lá cây hoặc thành bể mà không làm hỏng cây, và ăn thức ăn thừa của cá cảnh. Tuy nhiên, không nên nuôi quá nhiều cá bống trong một bể, vì loài cá này thường bám vào các con cá khác để ăn nhớt, dễ làm cá chết.
Cá tỳ bà bướm
Cá tỳ bà bướm cũng thuộc giống cá tỳ bà nhưng có ngoại hình bắt mắt hơn nhiều, hình dáng gần tương tự một con cá Sam thu nhỏ. Chúng thường bám chặt vào thành bể và mặt lá để gặm rong rêu. Nhờ kích thước nhỏ, cá tỳ bà bướm phù hợp với nhiều loại bể và là một trong những lựa chọn được ưa chuộng nhất cho bể thủy sinh nhỏ. Ngoài tự nhiên, cá tỳ bà bướm ưa thích những nơi có dòng chảy mạnh, nên thích hợp nhất với các bể có lưu lượng nước chảy mạnh. Tỳ bà bướm rất hiền lành, không làm hỏng nền, mút rêu tảo nâu bám đá và lá cây rất tốt.
Cá Otto
Cá Otto có tên khoa học là Otocinclus affinis, là loài cá dọn vệ sinh nổi tiếng và gần như luôn có mặt trong các bể thủy sinh. Bản tính hiền lành và nhút nhát nên chúng có thể nuôi chung với tất cả các dòng cá thủy sinh. Cá Otto luôn chăm chỉ dọn dẹp rêu hại để sống, món ăn tủ là rêu tảo nâu, xác động vật chết và lá cây mục. Với kích thước nhỏ và tính nết hiền lành, cá Otto là lựa chọn an toàn nhất cho bể thủy sinh bé.
Cá bút chì
Cá bút chì có tên khoa học là Epalzeorynchus siamensis, là loài cá phổ biến, giá rẻ. Chúng có thể xử lý được hầu hết các loại rêu hại như rêu sợi hay rêu tóc bám trên lá cây và đá. Tuy nhiên, cá bút chì khi lớn có thói quen tranh ăn với cá khác, vì vậy nếu muốn chúng tập trung dọn dẹp thì bạn chỉ nên chọn cá size nhỏ.
Loại cá dọn bể nào không hợp với bể nhỏ?
Không phải loài cá dọn bể nào cũng phù hợp với bể thủy sinh bé, và cá tỳ bà vàng cùng cá tỳ bà beo là ví dụ rõ nhất. Cá tỳ bà được nuôi nhiều ở nước ta, nhưng có kích thước khá lớn, có thể đạt trọng lượng từ 2 đến 3 kg khi trưởng thành, vì vậy thường chỉ được dùng cho những bể lớn, chẳng hạn bể nuôi cá thần tiên hay cá Đĩa, và bể trơn nền sỏi đá. Loài cá này cũng thường mút nhớt trên thân các loài cá khác, gây khó chịu và đôi khi lấn át.
Nuôi bao nhiêu cá dọn bể là đủ?
Cá dọn bể kiếm ăn ở tầng đáy và là loài có tập tính lãnh thổ rất mạnh. Với một bể cá bé, bạn chỉ nên nuôi 1 hoặc 2 con, vì chúng có thể cạnh tranh với nhau.
Kiểm soát chất lượng nước khi nuôi cá dọn bể
Dù cá dọn bể ăn được nhiều thứ để làm sạch bể cá, việc kiểm soát chất lượng nước vẫn rất quan trọng đối với sự sinh tồn của cá cảnh. Giống cá này thuộc loài cá nhiệt đới. Dù chịu lạnh hơn một chút so với các loài cá nhiệt đới thông thường, nó vẫn sẽ chết trong mùa đông lạnh giá. Vì vậy, nếu bạn nuôi cá dọn bể khi trời lạnh, hãy làm ấm nước trong bể trước khi thả cá vào.
Cá dọn bể thích hợp với nước có tính axit hoặc trung tính yếu, vì vậy không nên dùng nước máy trực tiếp, cần khử Clo trước.
Kết luận
Với một bể thủy sinh bé, những lựa chọn an toàn và hiệu quả nhất là cá Otto, cá tỳ bà bướm, cá chuột và cá bút chì size nhỏ — những loài có kích thước bé, tính nết hiền lành và không phá hoại nền hay cây thủy sinh. Cá bống vàng cũng là một lựa chọn tốt, nhưng chỉ nên nuôi ít con. Ngược lại, cá tỳ bà vàng và tỳ bà beo nên dành cho những bể lớn hơn.
