Trong số những loài cá cảnh nước ngọt được yêu thích nhất, cá thần tiên luôn có một sức hút rất riêng. Dáng bơi thẳng đứng uyển chuyển, thân hình dẹt như một chiếc lá cùng bộ vây dài mềm mại khiến loài cá này nổi bật ngay từ cái nhìn đầu tiên. Không chỉ đẹp, cá thần tiên còn sống khá lâu và có thể sinh sản ngay trong hồ thủy sinh, dù đây là loài cá khá khó nuôi và nhạy cảm với môi trường nước.
Nguồn gốc và đặc điểm của cá thần tiên
Cá thần tiên là loài cá sống chủ yếu trong môi trường nước ngọt và thường di chuyển theo đàn khoảng 4–5 con. Một đặc điểm rất dễ nhận thấy là chúng thường bơi theo chiều dọc, khác hẳn với kiểu bơi ngang của phần lớn các loài cá cảnh khác. Cá thần tiên nổi tiếng với màu sắc bắt mắt và tuổi thọ khá lâu, có thể lên tới 8–9 năm nếu được chăm sóc đúng cách. Khi trưởng thành, cá thần tiên có thể đạt chiều dài từ 12 đến 15 cm, nên đây được coi là một loài cá có kích thước khá lớn. Các dòng phổ biến gồm xanh 3 vạch, kim sa vàng, đen, trắng, Albino, Koi, Marble, Pinoy, Manacapuru và Altum.
Cách phân biệt cá thần tiên trống và mái
Việc phân biệt giới tính của cá thần tiên là một việc khá khó, ngay cả với những người đã có kinh nghiệm nuôi cá. Dấu hiệu nhận biết nằm ở khoảng cách giữa vây bụng và vây hậu môn: ở cá mái, khoảng cách này rộng hơn một chút so với cá trống. Khi trứng đã già, cá mái có bụng to và bơi chậm chạp, còn cá trống bơi nối đuôi theo cá mái để ve vãn. Nhờ đó, người nuôi bắt đúng cặp trống mái ra nuôi riêng để sinh sản.
Hướng dẫn nuôi cá thần tiên thủy sinh
Bể nuôi cá thần tiên nên là những bể tương đối rộng rãi để cá có thể di chuyển thuận lợi, đặt nơi yên tĩnh, thoáng mát, tránh nắng và mưa trực tiếp. Mỗi tuần, thay khoảng 20–30% lượng nước trong bể, chủ yếu hút cặn bẩn ở đáy bể. Tuyệt đối không được thay nước mới 100%, vì cá thần tiên rất nhạy cảm với môi trường nên nếu thay toàn bộ nước mới, cá có thể bị sốc rồi chết.
Nhiệt độ bể nên giữ ở 20–30 độ C, độ cứng (dH) khoảng 9–25 và độ pH khoảng 6,0–8,0.
Về thức ăn, cá thần tiên ưa chuộng các loại thức ăn dạng mảnh, nhưng chúng cũng có thể ăn ấu trùng, sâu và côn trùng. Thức ăn của cá thần tiên khá đa dạng, bao gồm trùng huyết đông lạnh, trùn chỉ và cám công nghiệp như Tetra Color hay Inve. Loài cá này có thể nhịn đói tới 2 tuần, nhưng bạn không nên để cá nhịn đói dài ngày vì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cá.
Cá thần tiên là loài cá khá dữ, vì vậy bạn cần hết sức thận trọng khi nuôi chúng cùng những loài cá hiền lành và nhỏ bé khác trong bể. Đặc biệt, cá thần tiên không nên nuôi chung với các dòng cá có tập tính rỉa vây đuôi như cá tứ vân (Xecan) hay cá hồng tử kỳ (hồng nhung), bởi chúng sẽ rỉa hết đuôi của cá thần tiên.
Sinh sản của cá thần tiên
Cá thần tiên có thể sinh sản trong hồ thủy sinh như ở ngoài tự nhiên. Hồ thủy sinh dành riêng cho cá thần tiên đẻ không nên nhỏ quá, tiêu chuẩn tốt nhất là có dung tích từ 50 đến 60 lít nước. Trong hồ nên đặt một cụm rong, đầu rong còn cách mặt nước khoảng 20 cm. Có thể thay rong bằng gạch ống mới, sạch đặt dựng đứng dưới đáy hồ, hoặc dùng tô, chén làm ổ đẻ. Vật dùng làm ổ đẻ phải được đặt sâu dưới mặt nước hồ khoảng 10 cm hoặc hơn để cá trống mái có chỗ vờn nhau.
Các bước chuẩn bị cho cá sinh sản
Trước hết, chọn cá bố mẹ từ đàn cá được nuôi vỗ thật tốt, chọn dần những con có ngoại hình đẹp và khỏe mạnh cho đến khi cá thành thục. Khi cá bắt đầu đi riêng từng cặp là dấu hiệu cá chuẩn bị đẻ. Bể cho cá đẻ có thể là lu sành, xô nhựa hay bể kiếng, với dung tích chứa được khoảng 10–20 lít nước. Cần bố trí giá thể cho cá đẻ, giá thể có thể là gạch nung, cây thủy sinh hay ống nhựa, và nguồn nước cho cá đẻ là nguồn nước đã chuẩn bị sẵn, có pH 6–7. Bể đẻ đặt nơi yên tĩnh, có bóng râm, tốt nhất trong nhà, có mái che.
Khi thấy cá đã bắt cặp và bắt đầu có dấu hiệu làm tổ, bạn chuyển cặp cá sang bể đẻ, mỗi cặp một bể. Cá sẽ đẻ sau 1–3 ngày kể từ khi bắt đầu có dấu hiệu làm tổ và được đưa vào bể đẻ. Sau khi cá đẻ, bạn có thể ấp trứng ngay tại bể đẻ hoặc mang giá thể có trứng sang một bể ấp riêng đã chuẩn bị sẵn. Cá Ông Tiên chăm sóc trứng và cá con, nhưng cá bố mẹ có thể ăn trứng và ăn con khi môi trường bất lợi, khi bị stress hay chuẩn bị đẻ lại, vì vậy nên đem trứng ra ấp riêng. Bể ấp cần nước sạch và sục khí nhẹ. Sau khoảng 70 giờ ở nhiệt độ 26–28 độ C, trứng sẽ nở. Trong thời gian này, không thay nước, không cho cá ăn cho đến khi cá con biết bơi.
Chăm sóc cá con
Cá thần tiên đẻ khá mắn, nhưng cá bố mẹ lại thích ăn dần con của chúng. Vì vậy, khi bầy cá con nở xong, bạn phải bắt cá bố mẹ ra nuôi riêng hoặc rời ổ trứng sang một hồ khác. Cá thần tiên thường đẻ trứng lên giá thể, và cả cá bố lẫn cá mẹ đều sẽ chăm sóc trứng và cá con. Khoảng 3–4 ngày tuổi, cá con đã biết ăn mồi, thức ăn của cá con gồm có bo bo, bột trứng hoặc artemia ấp nở. Hồ cá cần được cung cấp dưỡng khí thường xuyên để trứng nở đều và cá con mau lớn. Khoảng 2 tháng tuổi, cá thần tiên con coi như đã đủ trưởng thành.
Kết luận
Cá thần tiên là một loài cá cảnh đẹp, sống lâu và có thể sinh sản ngay trong hồ thủy sinh tại nhà, nhưng khá khó nuôi và nhạy cảm với môi trường nước. Vì vậy, người nuôi cần chuẩn bị bể rộng rãi, giữ nhiệt độ và độ pH ổn định, cho ăn đầy đủ và chọn bạn cùng bể cẩn thận.
Nguồn tham khảo
Tìm hiểu về cá thần tiên nuôi thủy sinh, sinh sản – King Aqua
